Dùng なら khi lấy thông tin vừa nghe làm điều kiện cho lời khuyên. Việc được khuyên có thể làm trước sự kiện ấy, chẳng hạn mua vé trước chuyến đi.
Dấu hiệu nhận biết
~なら、~たほうがいい/~てください
Ví dụ Nhật–Việt
1
京都に行くなら、宿を先に予約して。
Nếu định đi Kyoto thì hãy đặt phòng trước.
2
時間があるなら、手伝ってくれる?
Nếu có thời gian thì giúp tôi nhé?
3
学生なら、割引が使えます。
Nếu là sinh viên thì được giảm giá.
N42 / 19Chưa đánh dấu
ば
Nghĩa
Nếu A thì B (điều kiện).
Cách dùng
V thể ば: 書く→書けば; Aい: 高い→高ければ; ngoại lệ いい→よければ; phủ định ない→なければ; N/Aな + ならば/であれば (trong giao tiếp cũng gặp なら).
Điểm cần nhớ
Dùng ば khi điều kiện là điều quyết định kết quả. Với lời nhờ người nghe làm tiếp một việc sau khi xong việc đầu, たら thường tự nhiên hơn.
Dấu hiệu nhận biết
~ば、~
~さえ~ば
Ví dụ Nhật–Việt
1
安ければ、買います。
Nếu rẻ thì tôi mua.
2
雨が降れば、試合は中止です。
Nếu trời mưa thì trận đấu bị hủy.
3
時間さえあれば、旅行したい。
Chỉ cần có thời gian là tôi muốn đi du lịch.
N43 / 19Chưa đánh dấu
たら
Nghĩa
Nếu A hoặc sau khi A thì B.
Cách dùng
V/Aい quá khứ + ら; N/Aな + だったら.
Điểm cần nhớ
たら dùng được khi việc sau chờ việc trước hoàn thành, kể cả lời nhờ. Ngoài giả định, nó còn kể điều người nói phát hiện sau khi làm gì đó.
Dấu hiệu nhận biết
~たら、~てください
~たら、~つもりだ
Ví dụ Nhật–Việt
1
家に帰ったら、電話して。
Khi về nhà thì gọi nhé.
2
安かったら、買うよ。
Nếu rẻ thì tôi mua.
3
駅に着いたら、雨が降り始めた。
Vừa đến ga thì trời bắt đầu mưa.
N44 / 19Chưa đánh dấu
と
Nghĩa
Hễ A thì B (quy luật/tự động).
Cách dùng
V thể từ điển・Vない + と; Aい + と; N/Aな + だと.
Điểm cần nhớ
と hợp với kết quả tự xảy ra, như bấm nút thì cửa mở. Khi muốn nhờ người nghe mở cửa sau khi tới nơi, dùng たら.
Dấu hiệu nhận biết
~と、必ず/自動的に~
Ví dụ Nhật–Việt
1
春になると、桜が咲く。
Cứ sang xuân là hoa anh đào nở.
2
このボタンを押すと、電源が入る。
Bấm nút này thì máy bật nguồn.
3
急がないと、遅刻するよ。
Không nhanh lên thì sẽ muộn đấy.
N35 / 19Chưa đánh dấu
~場合(は)
Nghĩa
Trong trường hợp.
Cách dùng
V/Aい thể thường + 場合; Aなな場合; Nの場合.
Điểm cần nhớ
Thường dùng trong hướng dẫn, quy định và các khả năng giả định.
Dấu hiệu nhận biết
Ví dụ Nhật–Việt
1
遅れる場合は、電話してください。
Nếu đến muộn, hãy gọi điện.
N26 / 19Chưa đánh dấu
としたら/とすれば/とすると
Nghĩa
Giả sử A đúng thì B.
Cách dùng
V/A/N thể thường + としたら/とすれば/とすると; N/Aな + だとしたら…
Điểm cần nhớ
Đặt A làm giả định để suy xét B. としたら dùng linh hoạt với câu hỏi hoặc ý định; とすれば thiên về lập luận; とすると thường dẫn đến hệ quả suy ra, không dùng như cách nối thông thường để ra lệnh hoặc rủ rê.
Dấu hiệu nhận biết
もし~としたら、~
~とすれば、つまり~
Ví dụ Nhật–Việt
1
もし宝くじが当たったとしたら、何を買う?
Giả sử trúng xổ số thì bạn mua gì?
2
彼が来ないとすれば、参加者は三人になる。
Nếu anh ấy không đến thì sẽ có ba người tham gia.
3
電車が止まっているとすると、到着は遅くなるだろう。
Nếu tàu đang ngừng chạy thì có lẽ sẽ đến muộn.
N27 / 19Chưa đánh dấu
となったら/となれば/となると
Nghĩa
Nếu tình hình trở thành A thì B.
Cách dùng
N + となったら/となれば/となると; V thể thường + となったら…
Điểm cần nhớ
Nhấn mạnh sự chuyển sang tình huống mới, kéo theo thái độ hoặc hệ quả cụ thể; khác giả định thuần túy としたら.
Dấu hiệu nhận biết
いざ~となると、~
Ví dụ Nhật–Việt
1
いざ本番となると、緊張する。
Đến lúc thi thật thì lại căng thẳng.
2
転勤となれば、引っ越しが必要だ。
Nếu phải chuyển công tác thì cần chuyển nhà.
3
出発が明日となったら、準備を急ごう。
Nếu mai khởi hành thì hãy chuẩn bị gấp.
N28 / 19Chưa đánh dấu
ものなら
Nghĩa
Nếu có thể A thì B (nhưng A khó hoặc gần như không thể thực hiện).
Cách dùng
V thể khả năng + ものなら (行けるものなら); không lẫn V ý chí + ものなら.
Điểm cần nhớ
Nói mong muốn khó thành hiện thực, thường đi với ~たい / ~てみたい.
Dấu hiệu nhận biết
できるものなら、~たい
Ví dụ Nhật–Việt
1
戻れるものなら、子どもの頃に戻りたい。
Nếu có thể quay lại, tôi muốn trở về thời thơ ấu.
2
会えるものなら、もう一度会いたい。
Nếu có thể gặp, tôi muốn gặp lại một lần nữa.
3
やり直せるものなら、最初からやり直したい。
Nếu có thể làm lại, tôi muốn bắt đầu lại từ đầu.
N29 / 19Chưa đánh dấu
(よ)うものなら
Nghĩa
Lỡ mà A thì sẽ dẫn đến hậu quả tai hại.
Cách dùng
V thể ý chí + ものなら: 言おうものなら / 行こうものなら.
Điểm cần nhớ
Giả định hành động nguy hiểm, bị cấm hoặc rất không nên làm; B thường là hậu quả nặng nề.
Dấu hiệu nhận biết
~ようものなら、~てしまう/~に怒られる
Ví dụ Nhật–Việt
1
秘密を話そうものなら、彼は怒るだろう。
Lỡ kể bí mật thì chắc anh ấy sẽ nổi giận.
2
遅刻しようものなら、上司に叱られる。
Lỡ đi muộn thì sẽ bị sếp mắng.
3
この道で油断しようものなら、事故になる。
Lơ là trên đường này là dễ gặp tai nạn.
N210 / 19Chưa đánh dấu
ないことには
Nghĩa
Nếu không A thì không thể B.
Cách dùng
Vない + ことには; Aくない + ことには; N/Aな + でないことには.
Điểm cần nhớ
A là điều kiện tiên quyết, B thường chứa phủ định «không biết/không thể/khó…».
Dấu hiệu nhận biết
~ないことには、~ない/分からない
Ví dụ Nhật–Việt
1
調べないことには、答えられない。
Không tìm hiểu thì không trả lời được.
2
本人に聞かないことには、分からない。
Không hỏi chính người đó thì không biết được.
3
実物を見ないことには、決められない。
Không nhìn đồ thật thì không quyết định được.
N211 / 19Chưa đánh dấu
次第だ
Nghĩa
Tùy thuộc vào A mà kết quả B được quyết định.
Cách dùng
N + 次第だ/次第で/次第では; V thể bỏ ます + 次第 (ngay sau khi) là mẫu khác.
Điểm cần nhớ
Nhấn mạnh kết quả B phụ thuộc vào yếu tố hoặc điều kiện A. 次第だ kết câu; 次第で nối với kết quả phía sau; 次第では nêu một khả năng tùy điều kiện. Không nhất thiết A và B cùng tăng/giảm theo thời gian. Phân biệt với Vます bỏ ます + 次第 nghĩa “ngay sau khi”.
Dấu hiệu nhận biết
~次第だ
~次第で変わる
~次第では
Ví dụ Nhật–Việt
1
成功するかどうかは努力次第だ。
Thành công hay không tùy nỗ lực.
2
天気次第で予定を変えます。
Tùy thời tiết mà tôi đổi kế hoạch.
3
結果次第では、計画を見直す。
Tùy kết quả, có thể xem xét lại kế hoạch.
N212 / 19Chưa đánh dấu
ようでは
Nghĩa
Nếu cứ ở tình trạng A thì B khó tốt đẹp.
Cách dùng
V thể từ điển + ようでは; Vない + ようでは.
Điểm cần nhớ
Nêu nhận xét/phê bình tình trạng chưa đủ đạt yêu cầu; B thường phủ định hoặc cảnh báo.
Dấu hiệu nhận biết
~ようでは、~ない/困る
Ví dụ Nhật–Việt
1
この程度で諦めるようでは、成功できない。
Mới thế đã bỏ cuộc thì không thành công được.
2
毎日遅刻するようでは、信用されない。
Cứ đi muộn hằng ngày thì không được tin tưởng.
3
基本も分からないようでは、先が心配だ。
Đến cơ bản cũng không hiểu thì đáng lo cho sau này.
N113 / 19Chưa đánh dấu
とあれば
Nghĩa
Nếu quả đúng tình huống A thì B.
Cách dùng
N + とあれば; V thể thường + とあれば.
Điểm cần nhớ
Giả định trường hợp đặc biệt đủ sức khiến người nói sẵn sàng chấp nhận hành động, nhiều khi trái bình thường.
Dấu hiệu nhận biết
君のためとあれば、~
必要とあれば、~
Ví dụ Nhật–Việt
1
君のためとあれば、何でも手伝う。
Nếu là vì cậu thì việc gì tôi cũng giúp.
2
必要とあれば、夜まで働きます。
Nếu cần thì tôi sẽ làm đến đêm.
3
家族を守るためとあれば、迷わない。
Nếu là để bảo vệ gia đình thì tôi không do dự.
N114 / 19Chưa đánh dấu
たら最後/たが最後
Nghĩa
Một khi đã A thì B khó tránh (thường xấu).
Cách dùng
Vた + ら最後/が最後.
Điểm cần nhớ
Nhấn mạnh điểm không thể quay lại: chỉ cần A xảy ra thì hậu quả gần như chắc chắn; hay có ý cảnh báo.
Dấu hiệu nhận biết
一度~たら最後、~
Ví dụ Nhật–Việt
1
彼に秘密を話したら最後、皆に広まる。
Lỡ nói bí mật với anh ấy là cả đám biết ngay.
2
この店に入ったが最後、長居してしまう。
Một khi bước vào quán này là lại ngồi rất lâu.
3
一度油断したら最後、負けてしまう。
Một lần mất cảnh giác là sẽ thua.
N115 / 19Chưa đánh dấu
なしに(は)/なしでは/なくして(は)
Nghĩa
Không có A thì không thể B.
Cách dùng
N + なしに(は)/なしでは/なくして(は).
Điểm cần nhớ
Khẳng định A là điều kiện thiết yếu để đạt B, thường có vế sau phủ định; mức trang trọng khác nhau, なくしては thường nhấn mạnh mạnh hơn.
Dấu hiệu nhận biết
Nなしに~ない
Nなくしては~ない
Ví dụ Nhật–Việt
1
努力なしに成功はない。
Không nỗ lực thì không có thành công.
2
相談なしでは決められない。
Không bàn bạc thì không quyết được.
3
信頼なくしては協力できない。
Không có niềm tin thì không thể hợp tác.
N116 / 19Chưa đánh dấu
~あっての
Nghĩa
Có A mới có B.
Cách dùng
N1あってのN2.
Điểm cần nhớ
Nhấn nền tảng thiết yếu để B tồn tại hoặc có giá trị.
Dấu hiệu nhận biết
Ví dụ Nhật–Việt
1
健康あっての仕事です。
Có sức khỏe mới làm việc được.
N117 / 19Chưa đánh dấu
~ばそれまでだ
Nghĩa
Nếu xảy ra thì mọi thứ coi như hết.
Cách dùng
Vば + それまでだ.
Điểm cần nhớ
Nhấn một điều kiện phá hỏng ý nghĩa hoặc nỗ lực trước đó.
Dấu hiệu nhận biết
Ví dụ Nhật–Việt
1
どんな計画も、実行しなければそれまでです。
Kế hoạch nào mà không thực hiện thì cũng chẳng đi đến đâu.
N118 / 19Chưa đánh dấu
~にかかっている
Nghĩa
Kết quả phụ thuộc vào.
Cách dùng
N/mệnh đề + かどうか + にかかっている.
Điểm cần nhớ
Nêu yếu tố quyết định kết quả; khác đơn thuần thay đổi tương ứng に応じて.
Dấu hiệu nhận biết
Ví dụ Nhật–Việt
1
成功するかどうかは、準備にかかっています。
Thành công hay không phụ thuộc vào sự chuẩn bị.
N119 / 19Chưa đánh dấu
~とあっては
Nghĩa
Nếu đã ở hoàn cảnh như thế thì.
Cách dùng
Thể thường/N + とあっては.
Điểm cần nhớ
Nêu hoàn cảnh khiến phản ứng sau gần như không tránh được; đối chiếu とあって giải thích tình huống đã có.
Dấu hiệu nhận biết
Ví dụ Nhật–Việt
1
大切な友達の頼みとあっては、断れません。
Đã là lời nhờ của người bạn quan trọng thì tôi không thể từ chối.
Đặt A làm giả định để suy xét B. としたら dùng linh hoạt với câu hỏi hoặc ý định; とすれば thiên về lập luận; とすると thường dẫn đến hệ quả suy ra, không dùng như cách nối thông thường để ra lệnh hoặc rủ rê.
N + 次第だ/次第で/次第では; V thể bỏ ます + 次第 (ngay sau khi) là mẫu khác.
Nhấn mạnh kết quả B phụ thuộc vào yếu tố hoặc điều kiện A. 次第だ kết câu; 次第で nối với kết quả phía sau; 次第では nêu một khả năng tùy điều kiện. Không nhất thiết A và B cùng tăng/giảm theo thời gian. Phân biệt với Vます bỏ ます + 次第 nghĩa “ngay sau khi”.